Het regeerakkoord 2026 zet stevig in op beheersing van de uitgaven in de langdurige zorg. In dat kader wordt aangekondigd dat zorg in natura (ZIN) voorliggend wordt op het persoonsgebonden budget (PGB) binnen de Wet langdurige zorg (Wlz).

Op papier klinkt dat als een technische beleidskeuze. In de praktijk raakt dit juist die woonvormen waar ouders jarenlang met toewijding aan hebben gebouwd: kleinschalige ouderinitiatieven waarin eigen regie, betrokkenheid en maatwerk centraal staan.

Wat betekent “voorliggend” in de praktijk?
Wanneer ZIN voorliggend wordt, betekent dit dat een zorgkantoor eerst kijkt of zorg geleverd kan worden via een gecontracteerde aanbieder. Pas als dat niet passend wordt bevonden, komt een PGB in beeld.

Dat verschuift de bewijslast. Niet langer is het uitgangspunt dat iemand met een Wlz-indicatie kan kiezen voor een PGB, maar dat eerst moet worden aangetoond waarom zorg in natura níet passend is. Voor ouderinitiatieven kan dit verstrekkende gevolgen hebben.

De bedreigingen voor ouderinitiatieven

1. Aantasting van eigen regie
   Ouderinitiatieven zijn ontstaan omdat reguliere zorg niet altijd aansloot. Ouders wilden invloed op wie er werkt, hoe begeleiding wordt vormgegeven en welke cultuur in huis heerst. Wanneer zorg in natura de standaard wordt, kan die invloed afnemen. Gecontracteerde aanbieders bepalen dan vaker de personele inzet, organisatievorm en werkwijze. Daarmee verschuift de zeggenschap van ouders naar systemen. En zonder zeggenschap verliest een ouderinitiatief zijn kern.
2. Kwetsbaarheid van bestaande constructies
   Veel initiatieven werken met een mix van PGB’s of zijn volledig PGB-gefinancierd. Wanneer zorgkantoren terughoudender worden in toekenning of verlenging, ontstaat onzekerheid:

• Kunnen nieuwe bewoners nog instromen?
• Blijft de financiering stabiel?
• Moet het initiatief overstappen naar een constructie die niet past bij de visie? Onzekerheid ondermijnt continuïteit – en juist continuïteit is essentieel voor mensen met een intensieve zorgvraag.

Minder ruimte voor maatwerk
In beleidsstukken wordt gesproken over “passende zorg”. Maar passend voor wie? Voor een systeem kan passende zorg doelmatig en contractueel geregeld zijn.
Voor ouders betekent passende zorg vaak:

• vertrouwde begeleiders
• kleine teams
• flexibiliteit bij gedragsproblematiek
• ruimte om zorg rond het leven te organiseren in plaats van andersom

Wanneer doelmatigheid leidend wordt, dreigt maatwerk het onderspit te delven

Druk op innovatie en diversiteit
Ouderinitiatieven hebben de afgelopen jaren gezorgd voor meer variatie in de zorg. Ze laten zien dat kleine woonvormen goed werken. Ook laten ze zien dat betrokken ouders zorgen voor betere kwaliteit. En dat een hechte groep bewoners, ouders en begeleiders zorgt voor rust en stabiliteit. Als straks vooral zorg van gecontracteerde aanbieders als “veilig” en “de beste keuze” wordt gezien, kan die variatie verdwijnen. Dan krijgen we minder verschillende woonvormen en meer van hetzelfde. Dat zou betekenen dat de zorg minder ruimte biedt voor maatwerk en eigen keuzes.

Uw steun is hard nodig
Wij vinden het belangrijk om de krachten te bundelen. Daarom vragen wij uw medewerking en inzet. Het kan toch niet zo zijn dat de ruim 250 tot 400 ouderinitiatieven in Nederland straks opgaan in de grote eenheidszorg van instellingen, waar vooral doelmatigheid centraal staat en “bed, bad en brood” het uitgangspunt wordt? Onze bewoners hebben hun leven lang zorg nodig. Zij verdienen méér dan alleen basisvoorzieningen. Zij verdienen kwaliteit van leven, vertrouwde gezichten, invloed op hun eigen woonomgeving en een plek waar ze zich echt thuis voelen.

In de jaren ’90 en ’00 werden ouders juist gestimuleerd om een PGB aan te vragen. Zorgorganisaties konden zonder PGB vaak niet uitbreiden of passende zorg organiseren. Het PGB maakte groei, innovatie en kleinschalige woonvormen mogelijk. Het gaf ruimte voor maatwerk. Nu lijkt er een kantelpunt te zijn bereikt. Zorg in natura wordt voorliggend, en het PGB komt onder druk te staan. Dat raakt niet alleen een financieringsvorm, maar de basis onder veel ouderinitiatieven. Als eigen regie verdwijnt, komt de kwaliteit van leven van onze bewoners in het gedrang.

Ouderinitiatieven draaien bovendien op enorme inzet van ouders, familieleden en vrijwilligers. Veel organisatie, coördinatie en bestuur wordt belangeloos gedaan. Die betrokkenheid is geen kostenpost, maar juist een kracht. Het zorgt voor continuïteit, korte lijnen en echte betrokkenheid. Dat mogen we ons toch niet laten afnemen? Juist nu is het nodig om samen op te staan, onze stem te laten horen en duidelijk te maken wat er op het spel staat. Niet alleen voor vandaag, maar voor de komende generaties bewoners die levenslang op zorg zijn aangewezen.

Reactie graag naar: rootnak.[antispam].@naar-keuze.nl